Türkülerimiz; Ana sütü gibi candan, ana sütü gibi temiz

Türkülerimiz
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Türkülerimiz; Ah bu türküler, Geçen ay yayınlanan ilk yazımda müziğin ruhuna, anlamına, sanat ve sanatçı kavramına değinmiştim. İlk yazının heyecanına ortak olan, ilgi gösteren, mesaj atan okurlara samimi bir teşekkür iletmek istiyorum. Lütfen yazılara dair görüşlerinizi, olumlu ya da olumsuz eleştirilerinizi iletin.

Türkülerimiz; Aslında bu yazının konusu ilk yazının son bölümünde gizliydi. Ne demiştik bir hatırlayalım:

‘Uzun ince bir yoldan çıkıp ‘gönlüm hep seni arıyor neredesin sen’ diyeceğiz. Ege’nin zeybeği, Anadolu’nun bozlağı, Güneydoğu’nun barak havası, Karadeniz’in horonuna kadar uzanacağız.’

Haydi o zaman ülkemizin yedi bölgesine sırayla uzanalım, türkülerinin ezgi özelliklerine bakalım;

 Akdeniz Bölgesi

Adana, Kahramanmaraş ve İçel’in yer aldığı Akdeniz’in doğusunda müziğe genellikle 4 zamanlı ezgiler hâkimdir. Antalya ve Burdur’u içine alan Akdeniz’in batı bölümünde ise 4 zamanlı ezgiler azalır. Yerini 9 zamanlı zeybek tavrı ezgiler alır.

Batı Akdeniz’de ‘teke zortlatması, datdiri, boğaz ve gurbet havaları (içli, ağıt türü)’ oldukça yaygın ezgi yapılarıdır. Antalya ve yöresinde genellikle Teke yöresi ezgiler hâkim olmakla birlikte yörüklere özgü olan bozlak, ağıt, varsağı, koşmalarla birlikte semahlar da mevcuttur.

Doğu Akdeniz’de İçel yöresinde görülen kaşık oyunları, mengi, zeybek, sallama semah ve benzeri oyunların tümü sözlü ezgilerdir.

Doğu Anadolu Bölgesi

Türkiye genelinde kırık hava türküler, uzun havalardan çok fazladır. Ama TRT repertuvarını incelerseniz Doğu Anadolu türkülerinin yarısını kırık hava diğer yarısını uzun hava türkülerin oluşturduğunu görürsünüz. Doğu Anadolu’da içli, uzun havalar kırık havalar kadar baskındır.

Bölge sınırları içinde daha doğuda yer alan ve Türkiye’nin doğu sınırını oluşturan Kars, Ardahan, Ağrı, Iğdır ve Van’da, 6 zamanlı Azeri türü ezgiler öne çıkar. Kars, Ardahan, Iğdır Azeri türkülerin en yaygın olduğu yörelerdir. Van yöresinde bar, halay, uzun havalar bir arada bulunur.

Erzurum (bar bölgesi) ve Elazığ (halay bölgesi), ‘müstezat’ türü ezgilere sahip iki önemli musiki ve kültür merkezidir. Arguvan ağzı gibi çok önemli söyleyiş tarzına sahip Malatya’da semahlar da dikkat çeker. Semahlar, aslında daha çok zengin türkü çeşitliliğine sahip olan Erzincan ve civarında yaygındır.

Ayrıca müzik tavrı üzerinde etkisi olan halk oyunları bakımından Doğu Anadolu’nun kuzeyinde ‘bar’, güneyinde ise ‘halay’ türü oyunların, yaygın melodi tavrını sergilediği bilinir.

Türkülerimiz
Halk oyunları ve müzik tavrı birbirini etkileyen iki unsur. Doğu Anadolu demek ‘halay’ demek.

Ege Bölgesi

Ege türkülerinin büyük bölümü zeybek tarzı ezgi yapısına sahiptir. Yörenin karakteristik melodik yapısı, 9/8’lik hareketli; 9/4 ve 9/2’lik daha ağır zeybek ezgilerinde sergilenir. Ege Bölgesi’nin tipik melodik tavrını İzmir, Denizli, Aydın, Muğla türküleri yansıtır. İzmir’in Kavakları ve Ormancı bu türü yansıtan türkülerdendir.

Haydi söyleyelim birlikte;

“İzmir’in kavakları

Dökülür yaprakları

Bize de derler Çakıcı yãr fidan boylu

Yakarız konakları

***

Çıktım Belen kahvesine baktım ovaya, baktım ovaya

Bay Mustafa çağırdı, dam’ oynamaya,

Ormancı da gelir gelmez, yıkar masayı, yıkar masayı

Söz anlamaz Ormancı, çekmiş kafayı

Türkülerimiz
Ege, zeybektir. 9/8’lerin hareketlilerin yanı sıra 9/2’lik ağır zeybekler de vardır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Güneydoğu Anadolu türkülerinin geneli halay türü ezgi yapısına sahiptir. Bu yörede uzun havalar öne çıkar. Ayrıca Diyarbakır’da divan, gazel, ibrahimî ve hoyratlar; Şanlıurfa’da hoyratlar ve semah havaları, Gaziantep ve civarında ağırlıklı olarak barak havaları egemendir. Ayrıca Şanlıurfa civarında 10 zamanlı Kerkük havaları da yaygındır.

İç Anadolu Bölgesi

İç Anadolu türkülerine de halay türkülerinin tavrı hâkimdir. Türk Halk türküleri içinde en geniş ses özelliğine sahip türküler bu bölgede yer alır. Özellikle Kırşehir, Konya ve Kayseri civarında bozlak türü uzun havalar yoğunlaşır.

“Ay ile doğar da gün ile aşar

Zahide’mi görenin tebdili şaşar

İyinin kaderi kötüye düşer

Diken arasında kalmış gül gibi”

Semah türünün bol olduğu Sivas yöresinde, Doğu Anadolu ezgi yapısı belirginleşir. Uzun hava kuşağı içinde yer alan Sivas’ın kırık havaları ise zengin ritim türlerine sahiptir. Mihrali Bey, türküsü Sivas yöresinin duygulu uzun havalarının tipik örneğini teşkil etmektedir.

Bozlak türünün meşhur olduğu Kırşehir yöresinde kaşık-zil havalarıyla, halay havaları bir arada bulunmaktadır. Bunun yanı sıra kaşık havalarının çok yaygın olduğu Konya’da sözlü oyun havaları dikkat çeker. İlginç müzik yapısına sahip olan Ankara yöresinde zeybek (seymen havaları), semah, karşılama, misket ve bozlak türleri birlikte yer alır.

Neşet Ertaş
İç Anadolu bozlak diyarıdır. Bozlağın en bilinen ismi de Neşet Ertaş’tır.

Karadeniz Bölgesi

Karadeniz türkülerinin hemen hepsi hareketli, kıvrak ve ritmik bir ezgi yapısına sahiptir. Türkülerin ekseriyetini mani bentlerinden oluşan kırık havalar meydana getirir. Ayrıca bu bölgenin ‘yol havası’ adıyla tanımlanan karakteristik uzun hava türü duygulu türküleri de, Doğu Karadeniz’de sevilerek icra edilir.

Doğu Karadeniz yöresinde halk oyunu türü olarak yine ritmik melodi yapısıyla kıvrak hareketlere sahip ‘horon’lar hâkimdir. Özellikle oyun yapısı ve oyun ezgi türleriyle türkü ezgileri paralellik sergiler.

Bu bölgede Artvin ezgi özellikleri bakımından farklıdır.

“Çift jandarma geliyor le Kaymakam konağından

Fiske vursan kan damlar le Kırmızı yanağından”

örneğinde olduğu gibi. Artvin, karakteristik hareketli Karadeniz ezgi yapısıyla birlikte yer yer bar yöresinin ve Azeri müziğinin vasıflarını da yansıtır. Özellikle horon tavrının en bariz vasıflarıyla sergilendiği illerin başında gelen Rize’de ezgilerin çoğu 7 zamanlıdır.

Trabzon’da kıyı havalarına ‘yalı havası’, iç kesimlerin havalarına ‘ova havası’, uzun havalara ‘yol havası’, kıyı kesimlerde bağlama eşliğinde icra edilen ezgilere de ‘kol (kolbastı) havası’ denilir. Bununla birlikte Giresun uzun hava türünün Karadeniz’de en yoğun olduğu yöredir. Giresun ve Ordu türkülerinin geneli 9 zamanlıdır. Karadeniz yöresinde ‘karşılama’ türünün en yoğun olduğu kesim buralardır.

Marmara Bölgesi

Marmara hem müzik hem de oyun ezgileri bakımından iki kısma ayırmak gerekir. Bölgenin Asya yakasında kalan kısmıyla Avrupa yakasında kalan kısmının müzik tavrı farklılık arzeder. Avrupa yakasında kalan bölgenin (Trakya’nın) müzik yapısını belirleyen, Edirne, Tekirdağ hatta Balkanlar’da Türklerin yaşadığı hemen her yerde 9 zamanlı ‘hora ve karşılama’ türü ezgilerle birlikte 7 zamanlı ‘kasap havaları’ bölgenin müzik yapısını yansıtır.

“Arda boylarında kırmızı erik

Helime’nin ardında on yedi belik

Ah anneciğim ah anneciğim yaktın ya beni

Bu genç yaşta denizlere attın ya beni

Arda boylarında sarı karınca

Ah nere gideyim sabah olunca

***

Drama köprüsü Hasan dardır geçilmez

Soğuktur suları Hasan bir tas içilmez

At martinini Debreli Hasan dağlar inlesin

Drama mahpusunda Hasan dostlar dinlesin .

Çanakkale yöresindeki zeybek ve karşılamalar da 9 zamanlıdır. Aynı zamanda Anadolu yakasında olup da yörenin belirgin musiki özelliklerini yansıtan Balıkesir ve civarında yine 9 zamanlı ağır zeybek tarzı ezgi yapısının yaygın olduğu bilinir. Uzun hava türüne rastlanmayan bu yörede ‘bengi, mengi, güvede, alay havası ve barana havası’ gibi hem oyun hem de müzik yapısını anlatan ezgi türleri bulunur.

Evet yazıyı sonlandırmanın zamanı geldi. Ülkemizin 7 bölgesinin halk müziği türlerine, özelliklerine değindim. Türkiye o kadar büyük bir derya ki yazmakla bitiremeyiz. Her bölgenin her şehrinin kendi içinde bile apayrı zenginlikler var.

Gelecek yazımda şehirlerin halk müziklerini inceleyelim hatta beraber türkülerini söyleyelim. Yolculuğumuza da Samsun’dan başlayalım. Siz çok değerli kanaldaa.com okuyucularıyla şehir şehir türkü yolculuğuna çıkalım.

Sağlıcakla kalın… Müzikle kalın….

Gücem AĞMAZ.

Türkülerimiz; Ana sütü gibi candan, ana sütü gibi temiz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

3 Yorum

  1. 1 sene önce

    Güzel başlangıç Samsun. Kurtuluş’un başladığı şehir. Gelecek yazınızı bir Samsunlu olarak merakla bekliyor olacağım.

    Cevapla
  2. Zengin özik yelpazesine sahip coğrafyamızın müziğini gayet sade bir şekilde anlatmışsınız. Teşekkürler..

    Cevapla
  3. 1 sene önce

    Güzel bir yazı takip edeceğiz..

    Cevapla
Giriş Yap

Kanaldaa ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!