Bizimle İletişime Geçin

Gündem

Sigara Fabrikası; Üretimden tüketime dönüş hikayesi

Sigara fabrikası

Sigara fabrikası olarak uzun yıllar hizmet veren ve ülke ekonomisine önemli girdi sağlayan mekanın tüketim merkezine dönüşmesi sosyolojik açıdan incelendi. Fabrika, zaman içerisinde iki zıt mekan haline nasıl geldi ?

Sigara fabrikası dünden bugüne üretim merkezinden tüketim merkezine nasıl dönüştü? Bu sorunun cevabını Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi Eda Kaplan farklı bir bakış açısıyla bulmaya çalıştı. Tezinde 1887-1997 yılları arasında ‘Samsun Tütün Fabrikası’ olarak faaliyetini sürdüren mekanın dönüşüm hikayesini inceledi.

Sigara Fabrikası

Sigara fabrikası olarak uzun yıllar hizmet veren ve bir süre atıl durumda kalan mekan şimdi AVM.

‘Tütün Fabrikasından Alışveriş Merkezine: Samsun Tütün Fabrikasının Dönüşümü’ başlığıyla hazırlanan çalışma kapsamında bugün yaş ortalaması 69 olan tütün fabrikası çalışanları ve yaş ortalaması 29 olan AVM çalışanlarıyla görüşüldü.

Sigara fabrikası 134 yıllık geçmişe sahip

Üretim ve tüketim olmak üzere mekana dair iki zıt durum karşılaştırıldı. 134 yıllık geçmişe sahip olan ve şehrin kalbinde yer alan tütün fabrikasının tüketimden üretim merkezine dönüşümü sosyolojik açıdan incelendi.

Giriş, gelişme ve sonuç olarak 3 bölümden oluşan araştırmada şu bilgiler paylaşıldı;

Tütünün özellikle sigara halindeki ticareti ve tüketimi gün geçtikçe azalsa da geçmişte bölge ve ülke ekonomilerinde hatırı sayılır bir paydası olduğu bilinmekte. Günümüzde bilindik birkaç yabancı şirketin tekelinde halen gelir elde edilen bir sektör olan tütün Avrupa’dan doğuya yayılan bir ürün olarak ön plana çıkıyor.

Tütünün Osmanlı İmparatorluğu’na 1605 yılında Hollandalı ve Venedikli tacirler tarafından sokulduğu belirtiliyor. Kısa bir sürede yaygınlık kazanan tütünün daha sonra toprak yapısı ve iklim özelliklerinin etkisiyle yeni bir tür olarak ortaya çıkmasıyla adına ‘Türk Tütünü’ denildi.

Sigara üretimi her geçen yıl azaldı

Diğer bölgelerde yetişen tütünlere kıyasla daha kaliteli olması hasebiyle tercih edilmeye başlandı. Bu sayede Osmanlı Devleti’nin en garantili gelir kaynaklarından biri haline geldi. Tütün sanayisinin iki kolu vardır; yaprak tütünün işlendiği tesisler ya da sigara, puro gibi içimlik ürünlerin üretildiği tesisler. Samsun’daki fabrika ise sigara üretimi üzerine kuruldu.

Samsun’ da 2000 yılında tütün üretim miktarı 23 bin 42 ton iken, 2017 yılında üretim miktarı 5 bin 587 ton oldu. Tütünde üretim alanı yüzde 76 azaldı, yani 18 bin hektara geriledi.. Bir üretim çıktısı olarak bakıldığında 2017 yılı itibariyle yalnızca 6 bin ton tütün üretildi.

TEKEL’in kapatılmasının ardından tütünün kaderi devredildiği şirketlere bırakıldı. TEKEL ile ilgili Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı 2 Şubat 2001 tarihinde imzalamasına rağmen sigara fabrikalarının özelleştirilmesi, 22 Şubat 2008 tarihinde çıkılan ihalede gerçekleşti ve fabrikalar en yüksek teklifi veren British American Tobacco (BAT) firmasına satıldı.

Sigara fabrikası

2012 yılında restore edilerek AVM haline getirilen mekan kentin kalbi noktasında.

Samsun Tütün Fabrikası ise kapatılmasının ardından restore edilerek 2012 yılında alışveriş merkezi projesiyle yeniden değerlendirildi. Mekanın geçirdiği dönüşüm aynı zamanda, üretim ve tüketim olmak üzere, birbirine zıt bu iki ayrı olgunun aynı mekan üzerinden incelenmesine imkan tanıyor.

Fabrika emeklileri ve AVM çalışanları…

Bu iki ayrı olgunun, tütün fabrikasında çalışanların ve alışveriş merkezinde çalışanların perspektifinden nasıl algılandığı ve katılımcıların anlam dünyalarında ne gibi değişiklikler meydana getirdiğine dair hususlar araştırmanın temel konularını oluşturdu.

Bu araştırmanın amacı, bir mekanın farklı dönemlerde, farklı işlevlerde kullanıldığının bilinmesinin ardından hikayesinin onu tecrübe edenler vasıtasıyla açığa çıkarılmasıdır. Bir mekanı en iyi anlatan, ona anlamını veren nokta insan ile kurduğu ilişki.

Bu sebeple araştırma nesnemiz olan mekanın fabrika emeklileri ilk grup, AVM çalışanları ikinci grup olmak üzere kendi perspektiflerinden nasıl tecrübe ettiklerini öğrenmek bu araştırmanın ana amacı oldu.

Yüz yüze görüşüldü

Fabrikada çalışan ve şuan emeklilik hayatı yaşayan 13 kişi ile yüz yüze görüşüldü. 12’si kadın olan katılımcıların eğitim durumlarına bakıldığında yalnızca 3 kişinin ilkokul mezunu olduğu ve bir kişinin kendini okur- yazar olarak tanımladığı görüldü.

Yaş ortalaması 69 olan katılımcıların hepsinin evli, en az 2, en fazla 10 çocuk sahibi olduğu belirtildi. Fabrikada çalıştıkları bölümlere bakıldığında 12 kişinin tütün açma bölümünde, bunlardan 3’ünün sigara ve makine bölümlerinde de çalıştığı, tek erkek katılımcının ise güvenlik görevlisi olarak çalıştığı ifade edildi. Son olarak fabrikada çalışma sürelerine bakıldığında en az 15, en fazla 30 yıl olmak üzere ortalama 24 yıl çalıştıkları görüldü.

İkinci grupta yer alan AVM çalışanlarından ise 7 kadın ve 5 erkek ile görüşüldü. Yaş ortalaması 29 olan katılımcıların 7’si bekar, 5’i evli. Çocuk sayıları ise 0 ve 2 arasında değişmekte.

AVM çalışanlarının 3’ü kafe sektöründe; 2’si barista, 1’i garson olarak, 6’sı her biri farklı marka bünyesinde olmak üzere satış danışmanı olarak, 3’ü de mağaza yönetiminde çalışmakta.

Sigara fabrikası

Günde binlerce kişinin ziyaret ettiği AVM, aynı zamanda tarihi dokuyu da yansıtıyor.

Araştırmanın sonuç ve değerlendirme bölümünde ise şu ifadeler yer aldı:

Samsun Tütün Fabrikası, restore edildiği zamandan sonrası da hesaba dahil edilirse 134 yıllık bir geçmişe sahip. Fransızların Osmanlı topraklarında inşa etmiş olduğu mekan tütünün işlenmeye başlanması ile faaliyetine başlamıştır. Tütün işleme, sigara sarma ve paketleme, depolama gibi bölümleri bulunan mekan yıllar boyu binlerce işçinin geçimini sağlamıştır.

12 yıl viran halde kaldı

Ancak her iki yönetim döneminde de kaderi aynı olan tütün fabrikaları son olarak BAT’a satılmıştır. Bu özelleştirmeler sonucunda birçok fabrika kapanmıştır. İşçiler emekli edilmiş ve tütün üretimi azalmaya başlamıştır.

Tütün işçisi, tütün tarımı yapan çiftçi kendine bir alan bulamadıkça gün geçtikçe azalmış, yok olma noktasına gelmiştir. Samsun Tütün Fabrikası da bu gelişmelerin sonucunda sessizliğe gömülmüştür.

12 yıl viran bir halde, zaten merkezi olan ancak giderek daha da merkezileşen konumunda kaderinin tayin edilmesini beklemiştir. Nihayetinde AVM olmasına karar verilen mekan günümüzde şehrin kalbinde bir tüketim mekanı olarak halen faaliyetine devam etmektedir.

Samsun Tütün Fabrikası kapatılmadan yaklaşık 2 yıl öncesinden günü dolan işçilerini emekli etmeye başlamıştır. Kalan işçiler Samsun’un Ondokuz Mayıs ilçesinde bulunan eski adıyla Ballıca Sigara Fabrikası bünyesine tahliye edilmiştir. Ancak Samsun Tütün Fabrikası ile kıyaslandığında kapasitesi az ve üretim kısıtlı olduğu için istihdam oranı düşüktür.

Sigara fabrikası – AVM dönüşümü

Samsun Tütün Fabrikası bünyesinden emekli olan kişiler günümüzde 64-74 yaş aralığında mekanı eski işlevi ile 25-30 yıl tecrübe etmiş kişilerdir. Araştırma nesnemiz olan mekanın son canlı şahitleri onlardır.

Bu çalışmanın asıl amacı, araştırmanın nesnesi konumundaki mekanın Samsun Tütün Fabrikası iken Bulvar AVM’ye dönüşüm hikayesini açıklığa kavuşturmaktı.

Sonuca gelinen noktada bu amaca ulaşılmış, mekanın hikayesine tüm yönleriyle vakıf olunmuştur. Elde edilen verileri karşılaştırmalı ve yorumlayıcı bir analize tabi tuttuğumuzda görülmüştür ki, fabrikadan emekli katılımcılar için mekanın yeri AVM çalışanlarına göre daha farklıdır.

Fabrikadan emekli katılımcılar için mekanın yeri 25-30 yıllık bir tecrübe süresi sonucunda oluşmuştur. Zamanla mekanın anlam dünyalarındaki yeri derin ve sarsılmaz bir konuma ulaşmıştır. Bu konumu sağlayan en büyük etken bizce ekonomik olgulardır.

Katılımcıların yaptıkları işe karşılık aldıkları ücretin onları tatmin etmesidir. Çünkü katılımcıların hepsi, kırdan kente kısa bir zaman önce göç etmiş, şehirde hiçbir mal varlığı olmayan, yoksulluk görmüş kişilerdir.

Bulvar AVM

Neredeyse hepsinin eğitim seviyelerinin okuma yazma seviyesinde olduğu da hesaba katıldığında onlar için devlet garantili bir işte çalışmış olmak çok büyük bir fırsat olmuştur. Onlar da bu fırsatı değerlendirmiş ve rahat bir yaşlılık dönemi geçirebilmişlerdir.

Fabrikada disiplin

Araştırmamızda fabrikada disiplinli bir çalışma ortamının olduğu ortaya çıkmıştır. Eksper şeklinde bahsedilen otoriteler zaman zaman fabrika işçileri için zorlayıcı bir faktör olmuştur. İşin yanlış yapılması gibi durumlarda diğer çalışanların önünde tütün kasalarının yere döküldüğü anlatımlarından yola çıkarak bazen bu gibi utanç uyandıran zor durumlar yaşamaları unutamadıkları anıların başında gelmektedir.

Buna karşın katılımcılar anılarını anlatırken geçmişi sürekli özlemle, hüzünlerek ve olumlu kelimelerle anmışlardır. Fabrikada edindikleri dostlukları çoğu katılımcı hala sürdürmektedir. Mekanın dönüşümünü sorguladığımız kısımlarda katılımcılar birbirine oldukça benzer duygusal tepkiler vermiştir.

Ancak anlaşılmıştır ki mekanla ilişiklerinin kesilmesi, buranın farklı bir işleve ruha bürünmesi onların mekana verdikleri değeri ve anlamı değiştirmemiştir. AVM çalışanları için ise durum daha farklıdır. Mekanda geçirdikleri süre daha azdır. AVM çalışanlarından bazıları, tüketim sektöründe emeklerinin karşılığını aldığını düşünmemektedir.

Büyük bir çoğunluk daha iyi bir iş fırsatı çıktığında bunu değerlendireceğini belirtmiştir. Bu noktada araştırmada belirgin bir farklılık ortaya çıkmıştır. Üretim sektöründe işte kalıcılık oranı oldukça yüksekken tüketim sektöründe bir o kadar düşüktür.

AVM’de mekana aidiyet gelişmedi

Kalıcılık oranının düşük olması mekanda geçirilen süre ve tecrübeyi de azaltmaktadır. Bu sebeple AVM katılımcılarının ilerleyen yıllarda da mekana aidiyet duygusu geliştireceği sanılmamaktadır.

AVM çalışanlarının mekanda kurduğu ilişkilerin analizi sonucunda ise katılımcılarının patron ve iş arkadaşları ile kurduğu iletişimin kendi tabirleri ile saygılı, olması gerektiği gibi ve iyi olduğu anlaşılmıştır.

Birçoğu AVM’den sonra da iş arkadaşlarıyla görüşeceğini ifade etmiştir. Fabrika hakkındaki bilgi ve görüşlerinden faydalandığımız noktada ise çalıştıkları mekanın hikayesine vakıf oldukları anlaşılmıştır. Ancak gözlem sonuçlarında ortaya çıkan mekanın hikayesine dair AVM’de pek bir ibare bulunmaması gelecekte bu tarihin unutulmasına sebep olacaktır.”

Yorum Yap

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Editör

Gündem

Samsun YEDAŞ’ta yeni yönetim

Genel merkezi Samsun olan Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.’de (YEDAŞ) Yunus Emre Bilgi, ‘genel müdür’ olarak atandı,

Samsun, Ordu, Çorum, Amasya ve Sinop illerinde elektrik dağıtım hizmeti veren YEDAŞ’ta 3,5 yıldır genel müdür olarak görev yapan Hasan Yasir Bora’nın bu görevi 1 Aralık 2022’de halen YEDAŞ’ta dağıtım direktörlüğü görevini yürüten Yunus Emre Bilgi’ye devredeceği açıklandı.

Bora’nın YEDAŞ Yönetim Kurulu üyesi olarak grupta çalışmalarına devam edeceği belirtildi.

Samsun’dan büyüyen firma

Bora bu değişiklikten duyduğu memnuniyeti ifade ederken, “3,5 yıldır başarılı bir şekilde çalışan ekibimizdeki bu bayrak değişimi ve atamaların YEDAŞ’ın bundan sonraki adımları için çok sevindirici olduğu ve takım oyunun en güzel örneklerinden birinin sergilendiğini göstermektedir” dedi.

Samsun

Hasan Yasir Bora, YEDAŞ Yönetim Kurulu üyesi olarak görevine devam edecek. (Fotoğrafta)

Yeni nesil enerji şirketi

Genel müdürlük görevini devralacak olan Bilgi, ‘Kesintisiz, Kaliteli ve Sürdürülebilir Enerji’ sloganıyla yolculuğuna başlayan YEDAŞ’ı ulusal ve uluslararası arenada markalaştırmayı amaçlanıyor.

‘Müşterilerine, yönetimine, çalışanlarına, topluma ve tedarikçilerine’ ise şu mesajı verdi: “Tüm paydaşlara değer katarken, sektöre yön veren yeni nesil enerji şirketi olacağız.”

Bilgi’den boşalan dağıtım direktörlüğüne, YEDAŞ’ta müşteri teknik hizmetleri koordinatörü olarak görevini sürdüren Ümit Yaşar Kışla atanırken, Cihangir Gençoğlu ise yatırım ve tesis direktörlüğü görevine getirildi.

Yunus Emre Bilgi kimdir?

Yunus Emre Bilgi, 2008 yılında Dumlupınar Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Çeşitli elektrik dağıtım şirketlerinde çalışan Bilgi, 2019 yılı Ağustos ayından bu yana YEDAŞ’ta dağıtım direktörü olarak görev yapıyordu.

Okumaya devam et

Gündem

OMÜ işçileri grev kararı aldı

Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde (OMÜ) çalışan Tez-Koop-İş Sendikası üyesi işçiler, üniversitede grev yapılıp yapılmaması için sandık başına giderek oy kullandı. Yapılan oylamada ‘grev’ kararı çıktı

Samsun’da aylardır OMÜ ile Tez-Koop-İş Samsun Şubesi arasında çözüme kavuşturulamayan toplu iş sözleşme görüşmelerinin çözümsüzlük ile sona ermesi sonrası, sendika grev kararı aldı.

Üniversitenin Atatürk Kongre Kültür Merkezi’nde Samsun İŞKUR Müdürlüğü’nün kurduğu ‘grev oylaması sandığı’nda toplam 532 oy kullanıldı. Yapılan oylamada 438 evet oyu çıkarken, 94’de hayır oyu çıktı.

OMÜ’de işçi iradesi sandığa yansıdı

Oylama sonrasında greve gidilmesi yönünde karar çıkarken Tez-Koop-İş Samsun Şube Başkanı Tarık Sayın, yapılan oylama ile ilgili açıklama yaptı.

Sayın, “Bize önerilen yüzde 5’lik bir zammın aslında ülkenin, yönetiminde de halka sunulanla aynı olduğunu, bir anlamda görmüş olduk.

Burada hem yüzde 5’lik zam, hem de çalışma koşullarımız anlamında gerçekten zor koşullarda çalışan, işçi arkadaşlarımızın hem çalışma koşullarının düzeltilmesi, hem de yaşamsal, ihtiyaç olan ekonomik durumun iyileştirilmesi için bir yola çıkmıştık.

Bu yolculukta, işçi arkadaşlarımızın iradesi bugün sandığa yansıdı” dedi.

OMÜ

Suç rektörde değil daire başkanlarında

OMÜ’de toplu iş sözleşme görüşmelerinin tıkanması ve sendika olarak grev kararı almaları ile ilgili daire başkanlarını suçlayan sendika başkanı Tarık Sayın, ayrıca şunları dile getirdi:

“Süreci buraya getiren, OMÜ Rektörü hocamız Yavuz Ünal değil. Rektör hocamızın altında çalışan, daire başkanları bu süreci, buraya getirmiştir.

Çünkü biz ilk gün üniversitenin kapısından içeriye girdiğimizde, şunu gördük, biz iyi niyetli olarak gelmiştik buraya hatta ellerimizde çikolatalarla gelmiştik.

Ama ilk uğradığımız kapıda sendikacılardan nefret ettiklerini söyleyen daire başkanlarıyla karşılaştık.

Ama biz hiçbir zaman sağduyulu yapımızı kaybetmedik. Her zaman onlara karşı sıcak yaklaşımla hareket ettik.

Fakat üniversitede her zaman şu vardı, geçmişten beri gelen çarpık düzen ve geçmişten gelen çarpık bir sendikal anlayış, burada işverenin her istediğini yapabileceği, istediğini değiştirebileceği noktadaydı.

Biz burada işçilerin iradesi olmadan, hiçbir şeyin değişemeyeceğini, hiçbir şeyin dönüştürülemeyeceğini, yönetime bir anlamda bu sandıktan çıkan sonuçlarla anlatmış olduk.”

OMÜ

28 Kasım’ın ‘greve çıkma’ günü olacağını ifade eden Sayın, “Eğer bu süre zarfında herhangi bir gelişme olmazsa 28 Kasım’da grev e çıkacağız.

Üniversitede tüm işyerlerinde iş bırakacağız. Grevin daha etkin bir şekilde ilerleyebilmesi için gerekli çalışmalarımızı, temsilci ve işçi arkadaşlarımızla yürüteceğiz” dedi.

Tez-Koop-İş Sendikası Şube Sekreteri Buket Özden de yaptığı açıklamada, “30 Haziran 2022 tarihinde biten sözleşmemiz ile ilgili yönetimle görüşmelerimizi gerçekleştirdik.

Fakat işçi arkadaşlarımızın lehine istediğimiz sonuçları elde edemeyeceğimizi anladık. Beraberinde gelen 4 aylık bir eylem süreciyle yönetimden çok fazla, olumlu yanıt alamadık” diye konuştu.

Okumaya devam et

Gündem

Raylı Sistem İşletmecileri Samsun’da buluştu

Raylı Sistem İşletmecileri

Tüm Raylı Sistem İşletmecileri Derneği (TÜRSİD), 11. Emniyet Komisyonu Toplantısı’nı Samsun’da gerçekleştirdi.

Samsun Büyükşehir Belediyesi SAMULAŞ A.Ş.’ nin ev sahipliğinde yapılan toplantıya 8 ilden metro ve tramvay işletmecisi kurum yöneticileri katıldı.

Kent içi raylı toplu taşımacılık hizmetlerinin halkın yaşam kalitesine, çevreye, sağlığa, hareketliliğe ve ekonomik kalkınmaya katkısını güçlendirmek amacı taşıyan TÜRSİD, bu kez Samsun’da toplandı.

11. Emniyet Komisyonu Toplantısı’na Samsun Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri İlhan Bayram, SAMULAŞ A.Ş. Genel Müdürü Gökhan Beler’ in yanı sıra Metro İstanbul, Ankara EGO, İzmir Metro, Kocaeli-Ulaşım Park,

Eskişehir Estram, Bursa Burulaş A.Ş. Kayseri Ulaşım A.Ş. ve Konya Büyükşehir Belediyesi’nden raylı sistem işletmecisi şirket ve idarelerin departman yöneticileri büyük ilgi gösterdi.

Raylı Sistem İşletmecileri

Raylı Sistem İşletmecileri yenilikleri paylaştı

İşletmeci kuruluşların metro ve tramvayların emniyet sistemlerine ilişkin doküman sunumu yaptığı toplantıda periyodik sağlık, psikoteknik ve psikotrop içerik periyodu ve uygulamasının yanında hat açılışı ile birlikte işletmelerde oluşturulması gereken minimum doküman listesinin belirlenmesi konuları da ele alındı.

Kurumlar işletme bazında yaşadığı gelişmeleri, yenilikleri ve tecrübeleri paylaştı. Kent içi raylı sistemlerde kaza araştırmaları ve emniyet yönetmeliğiyle ilgili çalışmalar yapılması kararlaştırıldı.

Okumaya devam et

Editör Seçimi

    Copyright © 2021 | Tüm hakları saklıdır. İnternet sitesinde yer alan görsel ve metinlerin izinsiz kopyalanması yasaktır.