Bu bayram herkesten önce Samsunluların bayramıdır

featured
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı için bir yazı kaleme aldı.

Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan

Büyük Türk milletinin kurtarıcısı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ün ‘Millî Mücadele Hareketi’ni başlatmak üzere Samsun’a çıkışının 102. yılını salgın sebebi ile biraz mahzun da olsak büyük bir heyecan ve coşkuyla kutlamaktayız. Samsun, ‘Millî Mücadele’yi başlatan şehir olarak bu onuru ebediyete dek gururla taşıyacaktır. Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı herkesten evvel Samsunluların Bayramıdır; ilk kutlama Samsun’da yerel yönetiminin kararıyla 1926’da ‘Gazi Günü’ olarak kutlanmaya başlanmış, bütün Türkiye’de bayram ilan edilmesi ise 1935’de kararlaştırılmıştır.

Musul-Halep çizgisi ile başlayan isyan

Bilindiği üzere Osmanlı Devleti’nin imzaladığı Mondros Mütarekesi itilaf devletleri tarafından sistematik olarak istismar edilmiş, 7. maddeye istinaden söz vermelerine rağmen başta İstanbul olmak üzere savaşta ele geçiremedikleri, gizli anlaşmalarla paylaştıkları Anadolu’yu işgale girişmişlerdi. Musul-Halep çizgisi ile başlayan işgal Antep, Maraş, Urfa, Adana, Antalya, Konya, Muğla ve İzmir’le devam etmiş, İngiltere Samsun’a 300 askerini çıkarmıştır. Türk’e kefen biçen ve Anadolu’yu Hristiyanlaştırmayı amaçlayan bu işgaller, Karadeniz’i Pontus Rum ve Doğu Anadolu’yu Ermeni Devletine dönüştürme çalışmaları vatanperver Türk komutanlarını kurtuluş çareleri aramaya sevk etmiştir. İşte bu karanlık buhran döneminde Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin aradığı kurtarıcı lider olarak temayüz edecektir.


“Anadolu Merkezli Milli Mücadele” fikri

Mustafa Kemal Paşa’nın İstanbul’da 6 ay süren ikameti sırasında yaptığı çalışmalar öncelikle başkent merkezli bir çalışmanın başarılı olup olamayacağı üzerinedir. Osmanlı Devleti’ni yaşatmak için Trablusgarp’tan başlayarak Balkan Savaşları ve başta Çanakkale olmak üzere I. Dünya Savaşı’nın farklı cephelerinde görev aldığı silah arkadaşı komutanlarla yaptıkları değerlendirmelerde milli ruha sahip bir hükümet kurulması için çalışan Mustafa Kemal Paşa bunun İstanbul’da mümkün olmayacağını görünce farklı bir arayışa girmiştir. Kazım Karabekir, Ali Fuat, Mersinli Cemal Paşalar, Albay Refet, İsmet ve Rauf Beyler gibi değerli vatanperverlerle yaptığı istişareler neticesinde “Anadolu Merkezli Milli Mücadele” fikri ağırlık kazanmıştır.

Samsun’da Pontusçu eşkıyanın sebep olduğu asayişsizliği yerinde değerlendirip ortadan kaldırmak düşüncesi ile 9. Ordu Kıtaatı Müfettişi sıfatıyla Damat Ferit Paşa Hükümeti tarafından görevlendirilmesiyle Mustafa Kemal Paşa Anadolu’ya geçme fırsatını elde edecektir. İstanbul’dan ayrılmadan önce Padişah ve Erkan-ı Harbiye Riyaseti’ne (Osmanlı Genelkurmayı) yaptığı veda ziyaretleri önem arz etmiştir. Genelkurmay’da Fevzi Paşa ve Cevat Paşa ile yaptığı görüşmede aldıkları kararlar, Milli Mücadele fikrinin hedef ve çalışma plânını ortaya koymaktadır: Bu kararlar, üç ordu müfettişliği kurulması, ordunun elindeki silahların teslim edilmemesi, Anadolu’da bir millî idare vücuda getirilmesi, Kuvay-ı Milliye’nin teşkili ve zamanı gelince mukabil taarruza geçilmesidir. Üç paşanın mutabakata vardığı bu kararlar çok mühim olmakla birlikte uygulamaya dönüşeceği belirsizdir. Çünkü bu kararların uygulanmasında merkezi rol halkındır. Diğer bir ifade ile galip itilaf devletlerine karşı yeni bir savaşa davet edilecek Türk Milleti icabet edecek midir? Aynı zamanda Anadolu’da yeni bir idare merkezi demek 5 asırlık payitaht İstanbul’a karşı da bir hareketi ifade etmektedir. Dolayısı ile Mustafa Kemal Paşa 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile Samsun’a hareket ettiğinde yapmayı plânladığı hareket aklındaydı ancak Türk Milleti’nin bu hareketin yanında yer alıp almayacağı henüz netleşmemişti. Samsun bu düşüncelerinin ilk test edileceği, fikirlerinin olgunlaşacağı yer olarak önem kazanmıştı.

Samsun ideal bir yer olmuştur

19 Mayıs 1919’dan Amasya’ya geçtiği 12 Haziran 1919’a kadar Samsun ve Havza’da yaptığı çalışmaları Mustafa Kemal Paşa’yı İstanbul’da alınan kararların hayata geçirilip geçirilemeyeceğine dair düşüncelerini olgunlaştırmıştır. Samsun’daki günleri düşünmek, gözlemlemek ve Anadolu’da ilk temasları sağlamak için geçen günlerdir. İstanbul dışında halkla teması sağlamış, uzun bir savaş döneminin ardından ağır şartlara sahip Mondros Mütarekesi’ne tabii tutulmuş Türk milletinin gerçekte ne düşündüğünü görmek için Samsun ideal bir yer olmuştur. Çünkü İstanbul’da kendisinin ifadesi ile “zekâlar, vicdanlar bir taraftan doğrudan doğruya düşman tazyiki altında, diğer taraftan bi’l-vasıta düşman iğfaliyle bunalmış ve bunaklaşmış bir halde idi. Hiçbir kudret bu muhit içinde vaziyet-i hakikiye göre doğru hedef göstermeye muvaffak olamaz ve hedefe Milleti sevk için kuvvetli bir zemin-i istinad bulamazdı”.

21-22 Haziran 1919 tarihinde telgraf edilecek Amasya Genelgesi’nde Mustafa Kemal Paşa’yı “Milletin istiklalini yine azim ve kararı kurtaracaktır” düşüncesine getiren, İstanbul’da aldıkları kararların uygulanabileceği fikrini olgunlaştıran Samsunlularla yaptığı temaslardan aldığı müspet duygu ve düşüncelerdir. 20 Eylül 1924 tarihinde Samsun’u ikinci teşriflerinde söylediği “Ben Samsun’u ve Samsun Halkını gördüğüm zaman memlekete ve millete ait bütün tasavvurlarımın yerine getirilebilir olduğuna bir defa daha inandım” ifadesinde vurguladığı gibi Millî Mücadele’nin Önderi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk, sıklıkla dile getirdiği aziz Türk Milleti’ne duyduğu güvenini Samsun’da ilk kez test etmiş, Samsunlular da O’nu yanıltmamıştır.


Milli Mücadele fikri Samsun’da olgunlaştı

Aynı zamanda Ankara, Diyarbakır, Erzurum, Van, Trabzon, Konya, Sivas, hatta Edirne’deki silah arkadaşları ile Samsun ve Havza’da yaptığı telgraf üzerinden görüşmelerde kendisi ile birlikte Türk milletine son vazife-i vicdaniyeyi icra etmekte hemfikir olduklarını görmüştür. Diğer bir ifade ile Amasya Genelgesi’nin hem fikrî hem de hissî cepheleri Samsun’da hazır hale gelmiştir. Dolayısı ile Atatürk’ün Anadolu merkezli Millî Mücadele fikri “İstanbul’da doğmuş, Samsun’da olgunlaşmış, Amasya’da ise uygulanmaya başlanmıştır” diyebiliriz.
20.yüzyılın başlarında Avrupalı emperyalist güçler Osmanlı Devleti şahsında Büyük Türk Milleti’ni tarihten silmeye ve Anadolu’da yok etmeye cüret etmişler, vatanperver komutanların öncülüğünde Gazi Paşamızın liderliğinde Aziz ecdadımız şanlı bir mücadele ile direnmiş, nihayetinde büyük bir zafer kazanmıştır. Büyük Önder Atatürk’ün askeri ve siyasi dehası, millet sevgisi ve milli irade ile birleşmiş, bugün de Türk Milleti’nin iradesinin tecelligahı olan TBMM ve Türkiye Cumhuriyeti ortaya çıkmıştır. Gazi Mustafa Kemal Paşa; “Bütün ümidim gençliktedir, Gençler! Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve yaşatacak olan sizlersiniz” diyerek Türk gençliğine büyük bir sorumluluk yüklemiştir. Türk Gençliği Atasının güvenini boşa çıkarmamış, bilimde, kültürde, sanatta ve sporda başarılarına vatan müdafaasında gösterdiği fedakarlıklarla devam ettirmiş ve ettirmektedir.

Atamızın ifadesi ile “temelleri Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Cumhuriyetimiz” çağdaş medeniyetleri yakalamış ve üzerine çıkmak için azimle çalışmaktadır.

Samsunluların gönlünde müstesna yeri olan Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramınız kutlu olsun!

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Bu bayram herkesten önce Samsunluların bayramıdır

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Giriş Yap

Kanaldaa ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!